Құрғақ және ылғалды жөтел: айырмашылығы және не істеу керек
Құрғақ жөтел қақырықсыз жүріп, тамақты тітіркендіреді, ылғалды жөтел қақырықпен жүреді, ол тыныс жолдарын тазартуға көмектеседі. Айырмашылық не істеу керектігін анықтайды: құрғақ жөтелде шырышты жұмсартады, ылғалды жөтелде қақырық тым тұтқыр болмай, жақсы бөлінуі маңызды. Жөтелдердің көбі үш аптада өздігінен өтеді.
Құрғақ жөтелді ылғалды жөтелден қалай ажыратады
Бағдар біреу: қақырық бар ма. NHS Scotland (NHS inform) материалдарында құрғақ жөтел қақырықсыз, қытықтайтын жөтел, ал ылғалды (кеуде) жөтел тыныс жолдарын тазартуға көмектесетін қақырықпен жүретін жөтел деп сипатталған.
| Белгісі | Құрғақ жөтел | Ылғалды жөтел |
|---|---|---|
| Қақырық | Жоқ | Бар, сұйық немесе тұтқыр |
| Сезімі | Тамақ қышуы, тітіркену, қытықтау | Кеудеде шырыш жиналған сезім |
| Жиі қашан болады | Суық тиюдің басында, шырыш тітіркенгенде | Бронхитте және суық тиюдің келесі күндерінде |
| Басты міндет | Шырышты жұмсарту, тітіркендіргішті жою | Қақырықтың бөлінуіне көмектесу |
Жөтел қанша күнге созылады
Жедел жөтел әдетте 3 аптада өтеді. Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігінің ересектердегі жедел бронхит бойынша клиникалық хаттамасында қақырықтың бар-жоғына қарамастан, 3 аптадан аспайтын жедел басталған жөтел кезінде диагноз болжанады. Жөтел ұзақ созылса, дәрігерге көріну керек.
Маңызды: 3 аптадан артық жөтел, тыныс алудың қиындауы, кеуде ауруы, себепсіз салмақ жоғалту, мойынның бүйірінің ісінуі немесе ауруы, сондай-ақ әлсіреген иммунитет — дәрігерге қаралудың себептері. Қақырықтағы қан — шұғыл қаралуға себеп.
Құрғақ жөтелде не істеу керек
- Жылы сұйықтықты кішкене жұтымдап ішіңіз: ол шырышты жұмсартады.
- Бөлмедегі ауаны қадағалаңыз: тым құрғақ ауа тамақ қышуын күшейтеді.
- Тітіркендіргіштерді жойыңыз: темекі түтіні, шаң, өткір иістер.
- Муколитикті «бәрібір» ішпеңіз: ол бронхтарда тұтқыр қақырық болғанда керек, қақырықсыз құрғақ жөтелде емес.
Ылғалды жөтелде не істеу керек
Мақсат — қақырық оңай бөлінуі. Көп сұйықтық ішу және бөлмені желдету көмектеседі. Қақырық қою болып, жөтеліп шығару қиын болса, дәрігер муколитик тағайындауы мүмкін. Ацетилцистеин (Муконекс® 200 мг 6 жастан, Муконекс®-C 12 жастан) нұсқаулық бойынша қою, қиын бөлінетін қақырықпен жүретін тыныс жолдары ауруларында қолданылады: жедел және созылмалы бронхит, ларингит, трахеит, синусит, тұмау, бронх демікпесі. Қақырықты жөтел екі апта қабылдағаннан кейін өтпесе, дәрігерге қаралу керек.
Назар аударыңыз: жөтелге қарсы дәрілерді дәрігер тағайындамай, муколитикпен бірге қолданбайды. Нұсқаулық бойынша олар жөтел рефлексін басады, ал қақырық бронхтарда қалып қоюы мүмкін.
Құрғақ жөтел қашан ылғалды болады
Бұл суық тиюдің жиі өтетін жолы: басында шырыш тітіркеніп, жөтел құрғақ болады, бірнеше күннен кейін бронхтарда қақырық пайда болады. Мұның өзі қауіпті емес. Алаңдатарлық белгілер басқа: температура сақталады немесе қайта көтеріледі, тыныс жиілеп ауырлайды, кеудеде ауру пайда болады.
Есте сақтаңыз
- Құрғақ жөтел — қақырықсыз, ылғалды жөтел — қақырықпен.
- Жедел жөтел 3 аптада өтеді; ұзағырақ болса — дәрігерге.
- Муколитик қою қақырықта керек, құрғақ жөтелде емес.
- Қақырықтағы қан және тыныстың қиындауы — шұғыл дәрігерге баруға себеп.
Сұрақтар мен жауаптар
Құрғақ жөтел қақырықсыз жүреді, ылғалды жөтел қақырықпен жүреді. Құрғақ жөтелде шырышты жұмсартады, ылғалды жөтелде қақырықтың бөлінуіне көмектеседі.
Жедел жөтел әдетте 3 аптада өтеді. Жөтел үш аптадан ұзақ сақталса, дәрігерге көріну керек.
Қақырықсыз құрғақ жөтелде муколитик қажет емес. Ацетилцистеині бар препараттар нұсқаулық бойынша қою, қиын жөтеліп шығатын қақырық кезінде қолданылады.
Қақырықты жөтел муколитикті екі апта қабылдағаннан кейін сақталса, кеудеде ауру, тыныс алудың қиындауы немесе қақырықта қан пайда болса, дәрігерге қаралу керек.
Суық тию кезінде қабыну бронхтарға жетіп, оларда қақырық түзіле бастайды. Мұндай ауысу қалыпты, бірақ температура жоғары және тыныс ауыр болса, дәрігер кеңесі қажет.
Дереккөздер
- Cough — NHS inform (Шотландия)
- Ересектердегі жедел бронхит, ҚР ДСМ клиникалық хаттамасы, 2015
- Муконекс® 200 мг нұсқаулығы (PDF, орыс тілінде)
- Муконекс®-C нұсқаулығы (PDF, орыс тілінде)
Материал ақпараттық сипатта және дәрігер кеңесін алмастырмайды. Кез келген препаратты қолданар алдында қораптағы нұсқаулықты оқыңыз.
